Νέα ένταση γύρω από τον Great Sea Interconnector, με τον ΔΗΣΥ να βλέπει «παράθυρο» προόδου μετά τις δηλώσεις του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη και το ΑΚΕΛ να ζητά απαντήσεις για το κόστος, τη βιωσιμότητα και το ενδεχόμενο τερματισμού των δεσμεύσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι διπλό: Θα προχωρήσει το έργο με ενιαία κυβερνητική γραμμή; Και πόσο θα κληθούν τελικά να πληρώσουν το κράτος και οι Κύπριοι καταναλωτές;
Ο ΔΗΣΥ, έπειτα από περίοδο συχνών αντιπολιτευτικών παρεμβάσεων, χαιρέτισε γραπτώς τη σαφέστερη τοποθέτηση του Προέδρου υπέρ της υλοποίησης της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Ταυτόχρονα, όμως, έστειλε σαφές μήνυμα προς το Προεδρικό: η θέση αυτή θα πρέπει να υιοθετηθεί και από τους υπουργούς Οικονομικών και Ενέργειας, ώστε να σταματήσουν τα διαφορετικά και αντιφατικά μηνύματα προς την κοινή γνώμη.
Για τον Δημοκρατικό Συναγερμό, το έργο δεν μπορεί να παραμένει σε καθεστώς αβεβαιότητας. Το κόμμα ζητά από την Κυβέρνηση να κινηθεί με ενιαία στάση και προειδοποιεί να μην υπάρξει νέο «πισωγύρισμα».
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η θέση που διατυπώνει ο ΔΗΣΥ για τον ρόλο της Κύπρου. Η χώρα, όπως αναφέρει, πρέπει να μετατραπεί σε πρωταγωνιστή του έργου και όχι να παραμένει θεατής. Η συγκεκριμένη διατύπωση εκτιμάται ότι παραπέμπει σε στήριξη της συμμετοχής του κυπριακού κράτους στο μετοχικό κεφάλαιο του GSI, ώστε να αποκτήσει ουσιαστικότερη επιρροή στις αποφάσεις και στη διαχείριση της διασύνδεσης.
Η παρέμβαση του κόμματος ήρθε μετά την τοποθέτηση του Νίκου Χριστοδουλίδη την Τετάρτη. Ο Πρόεδρος ανέφερε ότι, μετά τη συνεννόηση που έγινε περίπου στα μέσα Αυγούστου με τον Γάλλο Πρόεδρο και τον Έλληνα Πρωθυπουργό, έχει διαμορφωθεί νέο σκηνικό για την προώθηση του έργου.
Σύμφωνα με τον ίδιο, για πρώτη φορά από το 2012, όταν ξεκίνησε η ιδέα της ηλεκτρικής διασύνδεσης, η διαδικασία βρίσκεται κοντά στο στάδιο της έναρξης, με στόχο να υπάρξουν αποτελέσματα. Παράλληλα, χαρακτήρισε την είσοδο της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam «καθοριστικής σημασίας», τόσο για την οικονομική όσο και για τη γεωπολιτική διάσταση του GSI.
Όμως η πολιτική στήριξη δεν εξαφάνισε τα ερωτήματα. Τα έκανε ακόμη πιο πιεστικά.
Το ΑΚΕΛ απέστειλε νέο ερωτηματολόγιο στον υπουργό Οικονομικών Μάκη Κεραυνό, σε συνέχεια προηγούμενης επιστολής του γενικού γραμματέα του κόμματος, Στέφανου Στεφάνου. Παράλληλα, έθεσε ερωτήματα και προς τη ΡΑΕΚ, επιμένοντας ότι πρέπει να ξεκαθαρίσουν άμεσα οι βασικές οικονομικές παράμετροι του έργου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η επιβάρυνση των Κυπρίων καταναλωτών. Το ΑΚΕΛ ζητά να πληροφορηθεί ποιο μπορεί να είναι το τελικό κόστος της διασύνδεσης και αν υπάρχει ανώτατο οικονομικό όριο πέρα από το οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία θα θεωρούσε το έργο οικονομικά μη βιώσιμο.
Η ερώτηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή τα €1,9 δισ. αφορούν, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, κυρίως το καλώδιο, ενώ δεν υπάρχει ακόμη πλήρης εικόνα για το συνολικό κόστος του έργου. Το κόμμα ζητά επίσης εξηγήσεις για τους προβληματισμούς που, όπως είχε αναφέρει ο υπουργός Οικονομικών, συζητούνται στο ECOFIN σχετικά με το υψηλό κόστος των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και τις μεταβαλλόμενες ενεργειακές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ΑΚΕΛ επανέρχεται ακόμη στις ανησυχίες που είχαν τεθεί κατά τη λήψη της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου για το Πλαίσιο Συμφωνίας μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας, τον Σεπτέμβριο του 2024. Ο Στέφανος Στεφάνου ζητά να πληροφορηθεί ποιοι ακριβώς ήταν οι προβληματισμοί του Μάκη Κεραυνού και ποιες προϋποθέσεις είχε θέσει τότε.
Παράλληλα, θέτει ένα ακόμη κρίσιμο σενάριο: Αν η νέα μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων καταλήξει ότι το έργο δεν είναι οικονομικά βιώσιμο ή δεν συμφέρει την Κυπριακή Δημοκρατία, υπάρχει νομική δυνατότητα να μην καταβληθούν τα €125 εκατ. που προβλέπει το Πλαίσιο Συμφωνίας με την ελληνική κυβέρνηση ή να τερματιστούν οι σχετικές δεσμεύσεις;
Το ΑΚΕΛ ζητά να αποσαφηνιστούν και οι συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης: πιθανές αποζημιώσεις, άλλες συμβατικές υποχρεώσεις ή ρυθμιστικές επιβαρύνσεις που θα μπορούσαν να συνεχίσουν να βαραίνουν το κράτος και τους καταναλωτές.
Την ίδια ώρα, το έργο δεν βρίσκεται μόνο στα χαρτιά. Σημαντικό τμήμα του καλωδίου έχει ήδη κατασκευαστεί από τη γαλλική Nexans σε εργοστάσια στη Νορβηγία και την Ιαπωνία, ενώ εκκρεμεί η πληρωμή της από τον φορέα υλοποίησης, ο οποίος προς το παρόν παραμένει στα χαρτιά ο ΑΔΜΗΕ.
Ο ελληνικός οργανισμός διεκδικεί επίσης από τη ΡΑΕΚ την αναγνώριση, για μελλοντική ανάκτηση, ποσού αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ που έχουν ήδη δαπανηθεί για τη διασύνδεση. Οι σχετικές απαιτήσεις αναμένεται να υποβληθούν σύντομα στη ΡΑΕΚ από τη νέα ιδιοκτησία του GSI, τη γαλλική Meridiam.
Και η τεχνική πλευρά της υπόθεσης παραμένει ανοιχτή. Η Meridiam, σε συνεργασία με τη Nexans και τον ΑΔΜΗΕ, αναζητεί κοινοπραξία γαλλικών εταιρειών για την ολοκλήρωση των απαιτητικών βυθοσκοπήσεων στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Κάσου και Κύπρου. Μέχρι τώρα έχει ολοκληρωθεί περίπου το 60% των βυθομετρήσεων.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας δήλωσε την Τρίτη ότι το έργο θα συνεχιστεί βάσει του χρονοδιαγράμματος της εταιρείας. Παράλληλα, σύμφωνα με ελλαδικά μέσα ενημέρωσης, το ζήτημα του GSI συζητήθηκε στη συνάντηση που είχαν την Τετάρτη ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Έτσι, το σκηνικό παραμένει εκρηκτικό σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο: ο ΔΗΣΥ ζητά καθαρή κυβερνητική γραμμή και ενεργό ρόλο της Κύπρου, ενώ το ΑΚΕΛ επιμένει ότι πριν από οποιαδήποτε οριστική απόφαση πρέπει να απαντηθούν τα ερωτήματα για το κόστος, τη βιωσιμότητα και τις δεσμεύσεις.
Η μεγάλη αντιπαράθεση για το GSI δεν τελειώνει εδώ. Όσο πλησιάζει η ώρα των αποφάσεων, κάθε νέα απάντηση της Κυβέρνησης και της ΡΑΕΚ αναμένεται να κρίνει τα επόμενα βήματα της Κύπρου.