Η επόμενη μεγάλη κίνηση της ισραηλινής αμυντικής βιομηχανίας μπορεί να βρίσκεται στην Κύπρο. Στο τραπέζι της συνάντησης Νίκου Χριστοδουλίδη και Ισαάκ Χέρτσογκ στη Λευκωσία μπήκε ένα σχέδιο με ιδιαίτερο οικονομικό και στρατηγικό βάρος: η δημιουργία εδρών και βιομηχανικών μονάδων ισραηλινών εταιρειών στο νησί.
Το θέμα συζητήθηκε κατά την τελευταία επίσκεψη του Προέδρου του Ισραήλ στην Κύπρο, την περασμένη Πέμπτη. Σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές που γνωρίζουν όσα ειπώθηκαν, εταιρείες του ισραηλινού αμυντικού τομέα ενδιαφέρονται έντονα να δημιουργήσουν χώρους παραγωγής στην Κυπριακή Δημοκρατία.
Δεν πρόκειται για μια κίνηση χωρίς προηγούμενο. Από τη Ρουμανία έως τη Γερμανία και την Ελλάδα, η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία έχει ήδη δημιουργήσει παραγωγικές βάσεις και συνεργασίες μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τώρα, η Κύπρος εμφανίζεται ως ένας ακόμη πιθανός κρίκος σε αυτό το αναπτυσσόμενο δίκτυο.
Και το διακύβευμα δεν είναι μόνο γεωπολιτικό. Μια τέτοια εγκατάσταση θα μπορούσε να ενισχύσει την κυπριακή οικονομία, να δημιουργήσει παραγωγική δραστηριότητα και ταυτόχρονα να προσφέρει στην ίδια την Κύπρο πρόσβαση σε τεχνολογίες σύγχρονου πολέμου και άμυνας.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο επανεξοπλισμού
Η συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ξεκινήσει συστηματική προσπάθεια επανεξοπλισμού, σε δύο βασικές κατευθύνσεις: από τη μία ο βαρύς οπλισμός, όπως οπλικά συστήματα, άρματα μάχης και αεροσκάφη, και από την άλλη τα σύγχρονα συστήματα ασφάλειας, όπως αισθητήρες, αναχαιτιστικά και τεχνολογίες επιτήρησης.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η συνεργασία με την ισραηλινή αμυντική βιομηχανία εξελίσσεται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά, μέσω του προγράμματος SAFE. Το δεύτερο περνά μέσα από ξεχωριστές συμφωνίες μεταξύ κρατών-μελών και ισραηλινών εταιρειών.
Για τα συστήματα βαρέος οπλισμού που δεν κατασκευάζονται εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν βασικός προμηθευτής, με τις σχέσεις στον τομέα των οπλικών συστημάτων να συνδέονται και με το ΝΑΤΟ. Όταν όμως η συζήτηση περνά στις τεχνολογίες του σύγχρονου πολέμου, πολλές ευρωπαϊκές χώρες στρέφονται προς το Ισραήλ.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται το πεδίο στο οποίο η Κύπρος θα μπορούσε να αποκτήσει νέο ρόλο. Όχι μόνο ως αποδέκτης αμυντικών τεχνολογιών, αλλά και ως πιθανός χώρος παραγωγής μέσα στην ευρωπαϊκή αγορά.
Συνεργασίες που προχωρούν παρά την πολιτική ένταση
Οι σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ισραήλ βρίσκονται συχνά σε εξαιρετικά ευαίσθητο σημείο. Στον τομέα της άμυνας, ωστόσο, οι συνεργασίες ανάμεσα σε ευρωπαϊκά κράτη και ισραηλινές εταιρείες συνεχίστηκαν.
Τα παραδείγματα είναι συγκεκριμένα. Τον περασμένο Ιανουάριο, Γερμανία και Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο για τη δημιουργία κυβερνοασπίδας σε γερμανικό έδαφος, με χρήση ισραηλινής τεχνολογίας. Έναν μήνα αργότερα, τον Φεβρουάριο, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ εγκαινίασαν στη Λευκωσία το κέντρο θαλάσσιας κυβερνοασφάλειας.
Η Ιταλία κινήθηκε επίσης προς αυτή την κατεύθυνση. Έδωσε προτεραιότητα στην ισραηλινή τεχνολογία και, το 2024, προχώρησε σε ρύθμιση που αντιμετωπίζει το ισραηλινό λογισμικό κυβερνοασφάλειας ισότιμα με προϊόντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ στους δημόσιους διαγωνισμούς.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι πολιτικές εντάσεις δεν έχουν σταματήσει τις αμυντικές συμφωνίες. Και η συζήτηση στη Λευκωσία δείχνει ότι η Κύπρος εξετάζεται πλέον ως πιθανός τόπος για ακόμη βαθύτερη συνεργασία.
Το «Made in Israel» έχει ήδη περάσει τα ευρωπαϊκά σύνορα
Η εγκατάσταση ισραηλινών παραγωγικών μονάδων σε ευρωπαϊκό έδαφος δεν αποτελεί θεωρητικό σενάριο. Στη Ρουμανία, η Elbit Systems έχει δημιουργήσει έναν από τους κεντρικούς κόμβους παραγωγής της στην Ευρώπη.
Η εταιρεία διαθέτει επτά παραγωγικές εγκαταστάσεις στη χώρα. Οι μονάδες αυτές προσφέρουν 1.000 άμεσες θέσεις εργασίας, κυρίως για μηχανικούς και τεχνικούς, καθώς και περισσότερες από 2.500 έμμεσες θέσεις μέσω τοπικών προμηθευτών.
Στη Γερμανία, το βάρος πέφτει στα συστήματα αεράμυνας. Η Rafael Advanced Defense Systems, το κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας και το επενδυτικό fund Aurelius υπέγραψαν συμφωνία για τη μετατροπή του εργοστασίου της Volkswagen στο Osnabrück σε αμυντικό κέντρο.
Μέσω της Γερμανίας, η Rafael και η IAI Europe εξυπηρετούν ευρωπαϊκά συμβόλαια. Η μετατροπή του εργοστασίου αποτέλεσε ταυτόχρονα σανίδα σωτηρίας για την περιοχή, καθώς διέσωσε εκατοντάδες θέσεις εργασίας.
Και η Ελλάδα έχει ήδη ενταχθεί ενεργά σε αυτό το παραγωγικό δίκτυο. Η κρατική Israel Aerospace Industries, γνωστή ως IAI, εξαγόρασε την ελληνική αμυντική βιομηχανία Intracom Defense, IDE. Έτσι, μέρος της παραγωγής και των ευρωπαϊκών προγραμμάτων ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων κονδυλίων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, υλοποιείται απευθείας σε ελληνικές εγκαταστάσεις.
Ρεκόρ εσόδων και παγκόσμιος ανταγωνισμός
Η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες συμφωνίες. Οι μεγάλες συνεργασίες για την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν δώσει νέα ώθηση στον κλάδο.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν την κλίμακα της εξέλιξης. Ο συνολικός ετήσιος τζίρος των τριών γιγάντων της ισραηλινής αμυντικής βιομηχανίας ξεπερνά τα 21,5 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο κλάδος καταγράφει ιστορικό ρεκόρ εσόδων, όχι μόνο εξαιτίας της αυξημένης εγχώριας ζήτησης, αλλά και χάρη στις μεγάλες εξαγωγές προς την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο.
Την ίδια ώρα, το Ισραήλ και η Τουρκία ανταγωνίζονται για μερίδια αγοράς και γεωπολιτική επιρροή, παρότι τα προϊόντα που κατασκευάζουν δεν είναι ίδια. Η αντιπαράθεση αυτή ξεπερνά τα όρια της ευρύτερης Μέσης Ανατολής.
Το ισραηλινό μοντέλο βασίζεται στην τεχνολογία: συστήματα που διαθέτουν ελάχιστες χώρες στον κόσμο. Η Τουρκία, αντίθετα, λειτουργεί περισσότερο ως κατασκευαστής ολοκληρωμένων πλατφορμών, όπως πλοία, ελικόπτερα και τεθωρακισμένα, σε ιδιαίτερα ανταγωνιστικές τιμές για αγορές της Ασίας και της Αφρικής.
Διαφορετικές είναι και οι αγορές-στόχοι. Το Ισραήλ προσελκύει κυρίως χώρες της Δύσης, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και χώρες της Ασίας με μεγάλους αμυντικούς προϋπολογισμούς, όπως η Ινδία και η Σιγκαπούρη. Οι δυτικές χώρες εμπιστεύονται την ισραηλινή τεχνολογία για την ασφάλεια των συστημάτων τους.
Η Τουρκία έχει αποκτήσει πρόσβαση σε αγορές όπου το Ισραήλ αντιμετωπίζει πολιτικούς περιορισμούς: στον μουσουλμανικό κόσμο, στις χώρες του Κόλπου και σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες της Αφρικής.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η συζήτηση Χριστοδουλίδη–Χέρτσογκ αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η Κύπρος βρίσκεται μπροστά σε ένα ενδεχόμενο που συνδέει επενδύσεις, παραγωγή και αμυντική ενίσχυση — και οι επόμενες κινήσεις θα δείξουν αν το «Made in Israel» θα αποκτήσει τελικά και κυπριακή βάση.