Μια νέα πραγματικότητα διαμορφώνεται στις πληρωμές στην Κύπρο, όμως η μεγάλη ανατροπή βρίσκεται αλλού: τα μετρητά εξακολουθούν να κυριαρχούν, ενώ το ψηφιακό ευρώ παραμένει για τους περισσότερους σχεδόν άγνωστο.
Η πρώτη ποσοτική έρευνα της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου αποκαλύπτει ένα εντυπωσιακό χάσμα ανάμεσα στην ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται οι ψηφιακές πληρωμές και στην ενημέρωση των πολιτών. Το 61% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει καθόλου τι είναι το ψηφιακό ευρώ. Πλήρως ενημερωμένο εμφανίζεται μόλις το 1%.
Και το ερώτημα πλέον είναι κρίσιμο: πόσοι είναι πραγματικά έτοιμοι να το βάλουν στην καθημερινότητά τους;
Μόνο το 35% των συμμετεχόντων δηλώνει πρόθυμο να το χρησιμοποιήσει στις καθημερινές συναλλαγές. Στον αντίποδα, το 28% θεωρεί από κάπως έως πολύ απίθανο να υιοθετήσει το νέο μέσο πληρωμής. Για πολλούς, δεν πρόκειται απλώς για μια νέα τεχνολογική επιλογή, αλλά για αλλαγή που συνοδεύεται από σοβαρές επιφυλάξεις.
Ο μεγαλύτερος φόβος αφορά δύο ζητήματα: την πιθανότητα να παρακολουθούνται οι συναλλαγές και τον κίνδυνο να καταργηθούν τα μετρητά. Αυτές τις ανησυχίες εκφράζει το 53% των ερωτηθέντων. Παράλληλα, το 38% προβληματίζεται για την ασφάλεια του ψηφιακού ευρώ, ενώ το 25% ανησυχεί για τον τρόπο με τον οποίο θα διαχειρίζεται τα έξοδά του μέσω της χρήσης του.
Δεν είναι μόνο ο φόβος. Το 30% εκφράζει έντονους προβληματισμούς για την ευκολία χρήσης. Οι ισχυρότερες επιφυλάξεις καταγράφονται κυρίως μεταξύ γυναικών, ηλικιωμένων, ανέργων, πολιτών με χαμηλότερο οικονομικό επίπεδο ή χωρίς πανεπιστημιακή μόρφωση, καθώς και όσων δεν έχουν καμία γνώση για το ψηφιακό ευρώ.
Την ίδια ώρα, η εικόνα των σημερινών πληρωμών στην Κύπρο δείχνει ότι το παραδοσιακό χρήμα αντέχει. Τα μετρητά παραμένουν η πιο διαδεδομένη μέθοδος πληρωμής, παρά την αυξανόμενη χρήση καρτών και ψηφιακών εφαρμογών.
Ωστόσο, οι κάρτες έχουν ήδη ισχυρή παρουσία. Το 63% χρησιμοποιεί πιστωτική ή χρεωστική κάρτα σε φυσικά καταστήματα τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Πληρωμές ή μεταφορές χρημάτων μέσω διαδικτύου και εφαρμογών κινητού πραγματοποιεί εβδομαδιαία το 23% των ερωτηθέντων. Από όσους πληρώνουν με κάρτα μέσω κινητού τηλεφώνου, το 40% το κάνει κάθε εβδομάδα.
Οι επιταγές, αντίθετα, έχουν περιοριστεί σημαντικά.
Η έρευνα καταγράφει και έντονες διαφορές ανάμεσα στις κοινωνικές ομάδες. Τα μετρητά χρησιμοποιούνται καθημερινά κυρίως από πολίτες με περιορισμένη πρόσβαση σε ψηφιακά μέσα: κατά κύριο λόγο άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας, άτομα χαμηλότερου μορφωτικού ή οικονομικού επιπέδου, συνταξιούχους και ανέργους.
Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι ψηφιακές πληρωμές. Η διαδικτυακή και κινητή τραπεζική, όπως και οι πληρωμές με κάρτα μέσω κινητού, προτιμώνται κυρίως από γυναίκες κάτω των 45 ετών, με τριτοβάθμια εκπαίδευση, που ανήκουν στα μεσαία ή ανώτερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα και κατοικούν σε αστικές περιοχές.
Οι φυσικές κάρτες μαζί με τα μετρητά χρησιμοποιούνται περισσότερο από γυναίκες μεσαίου οικονομικού επιπέδου που ζουν σε πόλεις. Οι επιταγές εμφανίζονται κυρίως σε ηλικιωμένους άνδρες και επιχειρηματίες.
Άνθρωποι κάτω των 65 ετών, πτυχιούχοι και εργαζόμενοι εμφανίζουν μεγαλύτερη εξοικείωση με το ψηφιακό ευρώ. Όσοι έχουν έστω ακούσει γι’ αυτό είναι κυρίως άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας, άτομα ανώτερου οικονομικού επιπέδου με τριτοβάθμια εκπαίδευση και κάτοικοι αστικών περιοχών. Πολλοί από αυτούς δραστηριοποιούνται στον επιχειρηματικό τομέα, είναι αυτοεργοδοτούμενοι ή κατέχουν διευθυντικές θέσεις.
Από πού ενημερώνονται οι πολίτες; Η απάντηση δείχνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο των κοινωνικών δικτύων: το 49% τα αναφέρει ως κυριότερη πηγή πληροφόρησης. Ακολουθούν οι τηλεοπτικές εκπομπές με 30%, ενώ οι ημερίδες και τα σεμινάρια βρίσκονται στην τελευταία θέση.
Τα κοινωνικά δίκτυα προτιμώνται κυρίως από νεότερους πολίτες, εργαζομένους, κατοίκους αγροτικών περιοχών και άτομα μεσαίου ή χαμηλότερου οικονομικού επιπέδου. Η τηλεόραση έχει μεγαλύτερη απήχηση μεταξύ ηλικιωμένων, ανέργων και ανθρώπων με χαμηλότερο εισόδημα ή μορφωτικό επίπεδο.
Οι έντυπες και διαδικτυακές εφημερίδες προτιμώνται περισσότερο από πτυχιούχους, κατοίκους αστικών περιοχών και άτομα υψηλότερου οικονομικού επιπέδου, όπως επιχειρηματίες, αυτοεργοδοτούμενους και διευθυντικά στελέχη.
Για όσους είναι διατεθειμένοι να κάνουν το επόμενο βήμα, οι πιθανές χρήσεις είναι συγκεκριμένες. Το 41% θα επέλεγε το ψηφιακό ευρώ για αγορές σε φυσικά καταστήματα, το 40% για διαδικτυακές αγορές και το 33% για πληρωμές μεταξύ ιδιωτών. Ένα 17% δεν έχει αποφασίσει ακόμη σε ποιες συναλλαγές θα το χρησιμοποιούσε.
Παρά την πρόθεση υιοθέτησης από ένα μέρος των πολιτών, η πλειοψηφία δεν βλέπει μια ουσιαστική αλλαγή. Μόλις το 19% πιστεύει ότι το ψηφιακό ευρώ θα προσφέρει πραγματικά διαφορετικό τρόπο διεκπεραίωσης συναλλαγών. Η άποψη αυτή συναντάται συχνότερα μεταξύ ανδρών, ατόμων κάτω των 25 ετών και πολιτών που γνωρίζουν ήδη κάτι για το νέο μέσο πληρωμής. Αντίθετα, το 56% δεν θεωρεί ότι θα προσφέρει κάτι ουσιαστικά διαφορετικό από τις υφιστάμενες μεθόδους.
Στους επαγγελματίες, πάντως, η στάση εμφανίζεται πιο θετική. Το 54% δηλώνει ότι θα ήταν πρόθυμο να δέχεται πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ χωρίς ενδοιασμούς. Για το 9%, η απόφαση θα εξαρτηθεί από το κόστος, την ευκολία εφαρμογής και τη ζήτηση, ενώ το 27% δεν είναι πρόθυμο να αποδέχεται τέτοιες πληρωμές.
Μεγαλύτερη προθυμία καταγράφεται μεταξύ επιχειρηματιών, διευθυντικών στελεχών και αυτοεργοδοτουμένων.
Το ψηφιακό ευρώ αναπτύσσεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ως ψηφιακή μορφή χρήματος που θα εκδίδεται από την ίδια και θα είναι διαθέσιμη στους πολίτες της Ευρωζώνης. Ο σχεδιασμός προβλέπει χρήση τόσο μέσω διαδικτύου όσο και χωρίς διαδικτυακή σύνδεση.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο συνεχίζονται η διαμόρφωση του νομικού πλαισίου και η ανάπτυξη της τεχνικής λύσης, με στόχο την πρώτη έκδοση το 2029. Μέχρι τότε, η έρευνα της ΚΤΚ δείχνει ότι η Κύπρος παραμένει σε μεταβατικό σταυροδρόμι: οι ψηφιακές πληρωμές κερδίζουν έδαφος, αλλά τα μετρητά κρατούν ακόμη τα ηνία και η ενημέρωση για το ψηφιακό ευρώ παραμένει περιορισμένη. Οι επόμενες εξελίξεις θα δείξουν αν η επιφυλακτικότητα θα υποχωρήσει ή αν θα συνεχίσει να καθορίζει τις επιλογές των πολιτών.