Νέα εποχή στους δρόμους της Κύπρου ανοίγει η ευρωπαϊκή Οδηγία για τις άδειες οδήγησης, με αλλαγές που αγγίζουν σχεδόν κάθε οδηγό: από την ψηφιακή άδεια στο κινητό μέχρι τους ελέγχους υγείας για τους άνω των 70 και την οδήγηση από τα 17 με συνοδό.
Η προετοιμασία έχει ήδη ξεκινήσει. Το Τμήμα Οδικών Μεταφορών επεξεργάζεται τις αλλαγές που θα χρειαστούν στη νομοθεσία και στις διαδικασίες, όμως το ακριβές μοντέλο εφαρμογής στην Κύπρο δεν έχει ακόμη καθοριστεί.
Η πιο άμεση και αισθητή αλλαγή για τον μέσο οδηγό αναμένεται να είναι η ψηφιακή άδεια οδήγησης. Θα μπορεί να βρίσκεται στο Ευρωπαϊκό Πορτοφόλι Ψηφιακής Ταυτότητας και να χρησιμοποιείται μέσω κινητού τηλεφώνου, ανοίγοντας τον δρόμο για απλούστερες ανανεώσεις, επανεκδόσεις και ελέγχους εγκυρότητας.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Η ανάγκη για τη φυσική πλαστική κάρτα στην καθημερινότητα αναμένεται να περιοριστεί σταδιακά, όμως η κάρτα δεν καταργείται. Όποιος το επιθυμεί θα μπορεί να διατηρεί την άδειά του και σε φυσική μορφή, καθώς η νέα ευρωπαϊκή Οδηγία προβλέπει την παράλληλη ύπαρξη έντυπης και ψηφιακής άδειας, με αναγνώριση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για να προχωρήσει η εφαρμογή, το ΤΟΜ θεωρεί πρακτικά αναγκαία τη συνεργασία με το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής. Το ΤΟΜ εκδίδει τις άδειες, ενώ το Υφυπουργείο έχει την ευθύνη για τις κρατικές ψηφιακές υποδομές.
Στο μέτωπο των ανανεώσεων, η Οδηγία προβλέπει 15ετή διοικητική ισχύ για τις βασικές κατηγορίες αδειών, μεταξύ αυτών και την κατηγορία Β. Στην Κύπρο, η διάρκεια είναι ήδη 15 χρόνια και, τουλάχιστον στο παρόν στάδιο, δεν προβλέπεται μείωσή της.
Η μεγάλη συζήτηση, όμως, αφορά τους οδηγούς άνω των 70 ετών. Σήμερα, η άδειά τους ανανεώνεται κάθε τρία χρόνια με πιστοποιητικό υγείας. Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση μεταφέρει το βάρος από την ηλικία στην πραγματική κατάσταση υγείας και στην ικανότητα του οδηγού να συνεχίσει να οδηγεί με ασφάλεια.
Δεν θα πρέπει, δηλαδή, η ηλικία από μόνη της να οδηγεί αυτόματα σε περιορισμό ή αφαίρεση της άδειας. Η ικανότητα οδήγησης θα πρέπει να κρίνεται με αντικειμενικά στοιχεία και, όπου χρειάζεται, με εξετάσεις ή άλλες δοκιμές, ενώ κάθε περίπτωση θα εξετάζεται ξεχωριστά.
Στο παρόν στάδιο, πάντως, στην Κύπρο συνεχίζει να ισχύει η υφιστάμενη διαδικασία. Το ΤΟΜ αναφέρει ότι «θα εξετάσει όλα τα ενδεχόμενα» στο πλαίσιο της εναρμόνισης. Η Οδηγία αφήνει περιθώριο στα κράτη μέλη να αποφασίσουν πώς θα πραγματοποιούνται οι έλεγχοι υγείας, επιτρέποντας σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και αυτοαξιολόγηση αντί πλήρους ιατρικής εξέτασης.
Αλλαγές έρχονται και για τους 17χρονους. Η Οδηγία προβλέπει οδήγηση από τα 17 με συνοδό, αλλά και τουλάχιστον διετή δοκιμαστική περίοδο για όσους αποκτούν για πρώτη φορά άδεια οδήγησης. Το ΤΟΜ έχει ήδη μελετήσει τις δύο πρόνοιες, χωρίς να έχει αποφασιστεί ακόμη ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστούν στην Κύπρο.
Οι όποιες τροποποιήσεις της εθνικής νομοθεσίας θα αξιολογηθούν και θα προωθηθούν με στόχο τη διευκόλυνση των πολιτών, αλλά πρωτίστως τη διασφάλιση και ενίσχυση της οδικής ασφάλειας.
Το χρονοδιάγραμμα είναι συγκεκριμένο: έως τον Νοέμβριο του 2028 τα κράτη μέλη πρέπει να έχουν ολοκληρώσει τις βασικές νομοθετικές αλλαγές. Οι περισσότερες ρυθμίσεις θα αρχίσουν να εφαρμόζονται από τον Νοέμβριο του 2029, ενώ η οδήγηση από τα 17 με συνοδό πρέπει να εφαρμοστεί νωρίτερα, από τον Νοέμβριο του 2028.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο, καθώς το ΤΟΜ θα ετοιμάσει τις νομοθετικές αλλαγές και θα προχωρήσει σε δημόσια διαβούλευση. Οι εξελίξεις για οδηγούς, γονείς και μεγαλύτερους σε ηλικία πολίτες έχουν πλέον μπει σε τροχιά.