Συναγερμός σήμανε το πρωί της Παρασκευής στο Αιγαίο, όταν τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος (UAV) εισήλθε στο FIR Αθηνών και παραβίασε τον Εθνικό Εναέριο Χώρο. Σύμφωνα με πληροφορίες, το UAV κινήθηκε στην περιοχή μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου.
Η ελληνική αντίδραση ήταν άμεση. Η Πολεμική Αεροπορία ενεργοποίησε τις προβλεπόμενες διαδικασίες και ζεύγος F-16 απογειώθηκε για την αναγνώριση και αναχαίτιση του τουρκικού αεροσκάφους. Ένα νέο επεισόδιο προστίθεται έτσι σε μια αλληλουχία κινήσεων που προκαλεί έντονο προβληματισμό στην Αθήνα.
Και το timing μόνο τυχαίο δεν είναι, σύμφωνα με την εικόνα που εξετάζει η ελληνική πλευρά. Λίγες ώρες νωρίτερα, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας είχε προειδοποιήσει ότι ενδεχόμενη εγκατάσταση βάσης UAV στη Ρόδο θα «έβλαπτε την ειρήνη και τη σταθερότητα στο Αιγαίο», κάνοντας λόγο και για λήψη «απαραίτητων μέτρων».
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν πρόκειται για μια δυναμική αποστολή μηνυμάτων από την Άγκυρα ή για επιστροφή στην πολιτική των προκλήσεων επί του πεδίου και της μη ελεγχόμενης έντασης. Η Αθήνα επιχειρεί να αποκρυπτογραφήσει τις προθέσεις της Τουρκίας, την ώρα που οι προσπάθειες των υπουργών Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και Χακάν Φιντάν για κοινό τόπο σχετικά με συνυποσχετικό για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης έχουν οδηγηθεί σε αδιέξοδο.
Προς το παρόν δεν υπάρχει σχεδιασμός για συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ταγίπ Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Με τα σημερινά δεδομένα, μια νέα συνεννόηση εμφανίζεται εξαιρετικά δύσκολη, ενώ στη Νέα Υόρκη ο Τούρκος πρόεδρος αναμένεται να επιχειρήσει να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά και διπλωματικά την αναβάθμιση της Τουρκίας σε περιφερειακό επίπεδο.
Η ένταση δεν περιορίζεται στον ουρανό. Η Τουρκία προχώρησε μέσω προεδρικών διαταγμάτων στη θέσπιση δύο μεγάλων θαλάσσιων πάρκων στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Αθήνα ανησυχεί για την επιστροφή των παραβιάσεων του εθνικού εναέριου χώρου και των παραβάσεων εντός του FIR Αθηνών, πλέον και με οπλισμένα τουρκικά F-16.
Η Διακήρυξη των Αθηνών είχε προσφέρει περίοδο ηρεμίας, με περιορισμό των παράνομων δραστηριοτήτων στο Αιγαίο, αποτελεσματικότερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και χρόνο στην Ελλάδα για την υλοποίηση μεγάλου εξοπλιστικού προγράμματος. Ωστόσο, η διαφορετική ερμηνεία της από τις δύο χώρες και οι νέες κινήσεις της Άγκυρας έχουν εξαντλήσει τη δυναμική της.
Η Ελλάδα, μετά τη δημοσιοποίηση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού τον Απρίλιο του 2025, επιδιώκει να ασκήσει τα κυριαρχικά δικαιώματά της σύμφωνα με την UNCLOS και το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η θέσπιση θαλάσσιων πάρκων, ο χωροταξικός σχεδιασμός για τις ΑΠΕ, η πόντιση του καλωδίου GSI Κύπρου - Κρήτης και η χάραξη της μέσης γραμμής για τα δύο οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, τα οποία έχουν παραχωρηθεί στη Chevron.
Η Τουρκία αντέδρασε με δικό της άτυπο χάρτη Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού, ο οποίος επικαλύπτει μεγάλες περιοχές της μη οριοθετημένης ελληνικής υφαλοκρηπίδας και δυνητικών θαλάσσιων ζωνών των νησιών. Με τα δύο θαλάσσια πάρκα επαναφέρει, σύμφωνα με την ελληνική εκτίμηση, τις θέσεις της για περιορισμένα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, αυθαίρετη χάραξη μέσης γραμμής στο Αιγαίο και περιορισμό της θαλάσσιας ζώνης του Καστελόριζου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περιοχή του Βορείου Αιγαίου, όπου το τουρκικό πάρκο παρεμβάλλεται μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, σε διεθνή ύδατα και μη οριοθετημένη ελληνική υφαλοκρηπίδα, κοντά στην έξοδο των Στενών και σε περιοχές από τις οποίες διέρχονται υποθαλάσσιες διασυνδέσεις της Λήμνου με τη Θράκη.
Παράλληλα, η Άγκυρα έχει αντιδράσει στην ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος των ελληνικών νησιών, ακόμη και με ισραηλινά οπλικά συστήματα, ενώ οι Patriot παραμένουν στην Κάρπαθο παρά τις έντονες τουρκικές αντιδράσεις. Στο μέτωπο της ενέργειας, η έρευνα για την πόντιση του καλωδίου GSI είχε διακοπεί από το τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό τον Ιούλιο του 2024, ενώ στην Κύπρο έχουν ανακοινωθεί εξελίξεις για την έναρξη εκμετάλλευσης του κοιτάσματος «Κρόνος» στο Οικόπεδο 6 της κυπριακής ΑΟΖ.
Η Αθήνα καλείται τώρα να απορρίψει κάθε προσπάθεια επιβολής τετελεσμένων, χωρίς η ένταση να εξελιχθεί σε νέα κρίση στην περιοχή. Η επιστροφή των προκλήσεων στον αέρα, σε συνδυασμό με τις θαλάσσιες διεκδικήσεις και τις αναφορές στις «γκρίζες ζώνες», δείχνει ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εισέρχονται σε περίοδο δύσκολης δοκιμασίας. Οι εξελίξεις στο Αιγαίο παραμένουν πλέον σε πρώτο πλάνο και κάθε νέα κίνηση καταγράφεται με ιδιαίτερη προσοχή.