Η μεγάλη αλλαγή στις συντάξεις παίρνει πλέον συγκεκριμένη μορφή — και οι αριθμοί αποκαλύπτουν ποιοι θα δουν τις αυξήσεις πρώτοι. Με βάση το επικρατέστερο σενάριο της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, το 60% της συνολικής αύξησης θα καταβληθεί μέσα στην πρώτη διετία, ενώ η πλήρης εφαρμογή θα ολοκληρωθεί σε βάθος πενταετίας.
Ο Υπουργός Εργασίας Μαρίνος Μουσιούττας ανέφερε σε συνέντευξή του στο ΚΥΠΕ ότι το υπό εξέταση μοντέλο προβλέπει αύξηση 30% τον πρώτο χρόνο, ακόμη 30% τον δεύτερο, 10% τον τρίτο, 10% τον τέταρτο και το υπόλοιπο 20% τον πέμπτο χρόνο.
Η κατανομή, ωστόσο, δεν έχει κλειδώσει οριστικά. Παραμένει υπό επεξεργασία και εξετάζεται αν υπάρχει περιθώριο αλλαγής του μοντέλου ή ακόμη και συντόμευσης της περιόδου εφαρμογής. Το βασικό ζητούμενο είναι να δοθούν αυξήσεις χωρίς να διαταραχθεί η βιωσιμότητα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων και χωρίς να δημιουργηθούν ανεξέλεγκτες επιπτώσεις στους οικονομικούς δείκτες.
«Ευχής έργο θα ήταν η πλήρης αύξηση να μπορούσε να καταβληθεί από την πρώτη χρονιά», ανέφερε ο Υπουργός. Όμως οι πρόσθετες δαπάνες του Ταμείου έχουν αντίκτυπο στην οικονομία και γι’ αυτό σχεδιάστηκε η σταδιακή καταβολή σε βάθος πενταετίας.
Υπάρχει, όμως, μια κρίσιμη διευκρίνιση: η σταδιακή εφαρμογή αφορά τις αυξήσεις στις συντάξεις και όχι το επίδομα χαμηλοσυνταξιούχου, το γνωστό «μικρό τσεκ». Το επίδομα θα συνεχίσει να καταβάλλεται άμεσα σε όσους πληρούν τα κριτήρια.
Στις 28 Αυγούστου η επόμενη μεγάλη μάχη
Το προσχέδιο του νομοσχεδίου βρίσκεται ήδη στα χέρια των κοινωνικών εταίρων εδώ και περίπου 8-10 ημέρες. Η ουσιαστική συζήτηση για τις επιμέρους πρόνοιες και τις εισηγήσεις αρχίζει στις 28 Αυγούστου, αρχικά σε συνεδρία της Τεχνικής Επιτροπής και στη συνέχεια στο Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα.
Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στον μηδενικό πυλώνα και στο «μικρό τσεκ», δηλαδή στη στήριξη των χαμηλοσυνταξιούχων. Η Κυβέρνηση δηλώνει ανοιχτή σε προτάσεις και αλλαγές, αλλά θέτει σαφές όριο: καμία αλλαγή δεν μπορεί να αλλοιώνει τη φιλοσοφία της μεταρρύθμισης ή να θέτει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Ο Μαρίνος Μουσιούττας ξεκαθάρισε επίσης ότι κάθε εισήγηση που θα αυξάνει το κόστος θα πρέπει να συνοδεύεται από πρόταση για ισόποση μείωση δαπανών. Η ισορροπία αυτή αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της διαβούλευσης.
Παράλληλα, από την 1η Σεπτεμβρίου αρχίζουν οι τακτικές συνεδρίες της αρμόδιας Τεχνικής Επιτροπής για τον δεύτερο πυλώνα, ο οποίος αφορά τα Ταμεία Προνοίας. Οι συζητήσεις θα συνεχιστούν καθ’ όλη τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου, με στόχο, εφόσον καταστεί δυνατό, να υπάρξει ολοκληρωμένη κατάληξη μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου.
Το νομοσχέδιο στη Βουλή μέσα στον Σεπτέμβριο
Οι τρεις πυλώνες της μεταρρύθμισης θα συζητούνται παράλληλα. Ωστόσο, η ολοκλήρωση της συζήτησης για τα Ταμεία Προνοίας δεν αποτελεί προϋπόθεση για την κατάθεση του νομοσχεδίου στη Βουλή.
Στόχος της Κυβέρνησης είναι το νομοσχέδιο για τον πρώτο πυλώνα να κατατεθεί μέσα στον Σεπτέμβριο, ανεξάρτητα από την πρόοδο στον δεύτερο πυλώνα. Ιδανικά, μέχρι τότε θα έχει ολοκληρωθεί και η συζήτηση για τα Ταμεία Προνοίας. Αν αυτό δεν καταστεί δυνατό, η Κυβέρνηση προτίθεται να καταθέσει το νομοσχέδιο για τον πρώτο πυλώνα και να συνεχίσει παράλληλα τον διάλογο.
Ο δεύτερος πυλώνας δεν θα περιληφθεί στο παρόν νομοσχέδιο. Πρόκειται για μακροπρόθεσμο εγχείρημα που μπορεί να απαιτήσει περίπου τέσσερα χρόνια, καθώς προϋποθέτει νέα νομοθεσία και τη δημιουργία των απαραίτητων δομών. Σε αυτές περιλαμβάνεται και εποπτική αρχή για τη διαχείριση και την επενδυτική πολιτική των Ταμείων Προνοίας, σε κατεύθυνση που, σύμφωνα με τον Υπουργό, συνάδει με εισηγήσεις της Ευρωπαϊκής Αρχής Ταμείων Προνοίας.
Η κατάθεση του νομοσχεδίου τον Σεπτέμβριο θεωρείται αναγκαία για να τηρηθεί ο στόχος εφαρμογής της μεταρρύθμισης από την 1η Ιανουαρίου 2027. Εφόσον το χρονοδιάγραμμα προχωρήσει, οι συνταξιούχοι αναμένεται να δουν τις αυξήσεις στις συντάξεις τους από την πληρωμή του Φεβρουαρίου.
Περίπου 50.000 συνταξιούχοι με αύξηση άνω των €100
Οι προβλεπόμενες αλλαγές δεν περιορίζονται σε μια γενική αναπροσαρμογή. Σύμφωνα με τον Υπουργό, περίπου 50.000 συνταξιούχοι αναμένεται να λάβουν αύξηση άνω των €100 τον μήνα, ενώ για περίπου 7.000 με 8.000 χαμηλοσυνταξιούχους η αύξηση θα ξεπερνά τα €200.
Οι μεγαλύτερες ποσοστιαίες αυξήσεις αναμένεται να αφορούν κυρίως τους χαμηλότερα αμειβόμενους. Η μεταρρύθμιση δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στη βασική σύνταξη και στα χρόνια εργασίας, γεγονός που αλλάζει τα δεδομένα για όσους εργάστηκαν επί πολλά χρόνια με χαμηλές αποδοχές.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα συνταξιούχου που εργάστηκε για 47 χρόνια και σήμερα λαμβάνει σύνταξη €504. Με τη μεταρρύθμιση, η σύνταξή του θα αυξηθεί κατά €250 και θα φτάσει τα €754.
Το «μικρό τσεκ» δεν καταργείται. Θα συνεχίσει να καταβάλλεται σε όσους πληρούν τα κριτήρια, όμως το ποσό της κρατικής επιχορήγησης μπορεί να μειώνεται όσο αυξάνεται η κύρια σύνταξη και περιορίζεται η ανάγκη για πρόσθετη στήριξη.
Ο Υπουργός έφερε το παράδειγμα συνταξιούχου που σήμερα λαμβάνει €504 σύνταξη και επιπλέον €220-€230 από το «μικρό τσεκ», με συνολικό μηνιαίο εισόδημα €720-€730. Μετά τη μεταρρύθμιση, η σύνταξη θα αυξηθεί στα €754, ενώ το επίδομα θα μειωθεί περίπου στα €80-€90. Παρά τη μείωση του επιδόματος, το συνολικό μηνιαίο ποσό θα αυξηθεί στα €820-€830.
Η διαβεβαίωση του Υπουργού είναι κατηγορηματική: κανένας συνταξιούχος δεν θα λάβει χαμηλότερο συνολικό ποσό από αυτό που λαμβάνει σήμερα. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου η αύξηση της σύνταξης οδηγεί σε χαμηλότερο «μικρό τσεκ», το άθροισμα σύνταξης και επιδόματος θα είναι μεγαλύτερο.
Αλλαγές και για τη σύνταξη νοικοκυράς
Στο νέο πλαίσιο εντάσσονται και οι υφιστάμενοι δικαιούχοι της σύνταξης νοικοκυράς, καθώς και όσοι καταστούν δικαιούχοι κατά την επόμενη πενταετία. Οι δικαιούχοι θα ενταχθούν στο σύστημα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Σε χρονικό ορίζοντα από πέντε έως 15 χρόνια και με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, οι δικαιούχοι θα εντάσσονται στο Ταμείο, εφόσον πληρούν, μεταξύ άλλων, τις προϋποθέσεις που αφορούν τα χρόνια διαμονής στην Κύπρο. Οι αυξήσεις τους θα καθορίζονται με φόρμουλα αντίστοιχη με εκείνη που θα ισχύει για τους χαμηλοσυνταξιούχους.
Ασφαλιστικές πιστώσεις για γονείς, άτομα με αναπηρία και φροντιστές
Η μεταρρύθμιση προβλέπει νέες ασφαλιστικές πιστώσεις για ανθρώπους που δυσκολεύονται να εργαστούν ή δεν μπορούν να έχουν πλήρη απασχόληση για λόγους που δεν οφείλονται πάντοτε σε δική τους επιλογή.
Για κάθε παιδί, το κράτος θα καταβάλλει εισφορές κοινωνικών ασφαλίσεων για τρία χρόνια προς όφελος του γονέα που διακόπτει ή περιορίζει την εργασία του για τη φροντίδα του παιδιού.
Για τα άτομα με αναπηρία που δεν μπορούν να εργαστούν, το κράτος θα καταβάλλει εισφορές κοινωνικών ασφαλίσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργούνται ασφαλιστικά δικαιώματα για τη μελλοντική τους σύνταξη.
Αντίστοιχη πρόνοια προβλέπεται για άτυπους φροντιστές που δεν εργάζονται επειδή φροντίζουν συγγενικά τους πρόσωπα. Οι ασφαλιστικές εισφορές θα προσμετρώνται στη μελλοντική τους σύνταξη.
Παράλληλα, προβλέπεται επιδότηση κοινωνικών ασφαλίσεων για ένα έτος σε νέους που εισέρχονται στην αγορά εργασίας, καθώς και σε φοιτητές για ένα χρόνο μετά την αποφοίτησή τους, εφόσον παραμένουν άνεργοι και αναζητούν εργασία. Οι σχετικές δαπάνες θα καλύπτονται από το κράτος και θα καταβάλλονται στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων προς όφελος των δικαιούχων.
Νέα εισφορά για εισοδήματα από ενοίκια, μετοχές και μερίσματα
Μια ακόμη αλλαγή αφορά πρόσωπα που λαμβάνουν εισοδήματα από ενοίκια, μετοχές και μερίσματα, αλλά δεν διαθέτουν ασφαλιστικό λογαριασμό επειδή δεν έχουν καταβάλει ποτέ εισφορές κοινωνικών ασφαλίσεων. Η ρύθμιση αφορά ανθρώπους που λαμβάνουν κατά τη συνταξιοδότησή τους την κοινωνική σύνταξη.
Η νέα κατηγορία αφορά εισοδήματα έως €11.500 ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί στο κατώτατο ασφαλιστέο εισόδημα για την απόκτηση ασφαλιστικής μονάδας. Για το ποσό αυτό προβλέπεται εισφορά περίπου 15% από τον εισοδηματία και πρόσθετη κρατική συνεισφορά 5%.
Στόχος είναι να δημιουργείται σταδιακά ασφαλιστικός λογαριασμός και να αποκτάται δικαίωμα σε σύνταξη βάσει των καταβληθεισών εισφορών. Η ρύθμιση δεν αφορά το σύνολο των εισοδημάτων, ούτε πρόσωπα που εργάζονται και διαθέτουν ήδη ασφαλιστικό λογαριασμό, ακόμη κι αν παράλληλα έχουν έσοδα από ενοίκια ή άλλες πηγές.
Ο Υπουργός εκτίμησε ότι η νέα κατηγορία θα προσφέρει σημαντική πρόσθετη πηγή εσόδων στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Επενδυτικό ταμείο από την 1η Ιανουαρίου 2028
Στο βάθος της μεταρρύθμισης βρίσκεται και ο σχεδιασμός ενός νέου επενδυτικού ταμείου για τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις, με στόχο να λειτουργήσει από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Σε αυτό θα κατευθύνονται σταδιακά οι δόσεις αποπληρωμής του κρατικού χρέους ύψους €12 δισεκατομμυρίων προς το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, καθώς και τα μελλοντικά πλεονάσματα. Θα καταβάλλονται επίσης τόκοι για τα ποσά που θα εξακολουθεί να οφείλει το κράτος, ενώ τα κεφάλαια θα επενδύονται σταδιακά.
Το Υπουργείο Οικονομικών προετοιμάζει την ανάθεση μελέτης σε εξειδικευμένο διεθνή οίκο, ο οποίος θα καθοδηγήσει την Κυβέρνηση για τη δομή, τη λειτουργία και την επενδυτική πολιτική του ταμείου.
Η επενδυτική πολιτική θα στηρίζεται σε ευρωπαϊκά πρότυπα και θα χαρακτηρίζεται από χαμηλό επενδυτικό ρίσκο. Σκοπός είναι η σταδιακή αύξηση των κεφαλαίων χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο οι αποταμιεύσεις των ασφαλισμένων.
Οι επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν επενδύσεις σε ακίνητη περιουσία ή κρατικά χρεόγραφα, με κατάλληλη διασπορά. Ο Υπουργός ανέφερε ότι υπάρχει σκέψη να ακολουθηθεί μοντέλο παρόμοιο με εκείνο του Ταμείου Υδρογονανθράκων, το οποίο έχει ήδη εγκριθεί από τη Βουλή.
Το κράτος δεν μπορεί να επιστρέψει άμεσα τα περίπου €12 δισ. Η αποπληρωμή προβλέπεται να γίνει σε βάθος 40 ετών, βάσει φόρμουλας που επεξεργάζεται το Υπουργείο Οικονομικών. Οι ετήσιες δόσεις, τα πλεονάσματα που δεν θα μεταφέρονται πλέον στο κράτος και οι τόκοι για τα οφειλόμενα ποσά θα τροφοδοτούν το νέο επενδυτικό ταμείο.
Ο Μαρίνος Μουσιούττας ανέφερε ακόμη ότι, για πρώτη φορά, έχει ληφθεί απόφαση για τερματισμό του δανεισμού του κράτους από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Το ακριβές χρονοδιάγραμμα θα καθοριστεί το επόμενο διάστημα.
Το σημερινό σενάριο θεωρείται βιώσιμο για 40 χρόνια
Με βάση τις αναλογιστικές μελέτες στις οποίες στηρίζεται το σενάριο που παρουσιάστηκε στους κοινωνικούς εταίρους, η βιωσιμότητα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων διασφαλίζεται για περίοδο 40 ετών.
Οι μελέτες εκπονήθηκαν από ομάδα αναλογιστών της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, με την οποία οι κυπριακές Κυβερνήσεις συνεργάζονται διαχρονικά. Η εκτίμηση αφορά τις παραδοχές και τα δεδομένα που περιλαμβάνονται στο σημερινό σενάριο.
Είχαν εξεταστεί και άλλα μοντέλα, μεταξύ των οποίων πρόταση για μείωση 5% στις συντάξεις των υψηλότερα αμειβόμενων. Η συγκεκριμένη πρόταση, όμως, δεν περιλήφθηκε στην πρόταση που παρουσιάστηκε στους κοινωνικούς εταίρους.
Ο Υπουργός διευκρίνισε ότι μπορούν να γίνουν διαφοροποιήσεις, αρκεί να μην αυξάνουν το κόστος. Αντίθετα, μια αύξηση του κόστους θα μπορούσε, με βάση τις αναλογιστικές εκτιμήσεις, να θέσει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα του Ταμείου.
Οι αριθμοί που παρουσιάστηκαν βασίζονται στα στοιχεία του 2024, τα πιο πρόσφατα ελεγμένα στοιχεία κατά την εκπόνηση των υπολογισμών. Κατά την εφαρμογή της μεταρρύθμισης το 2027 θα χρησιμοποιηθούν τα πιο πρόσφατα στοιχεία του 2026. Αν στο μεταξύ έχουν αυξηθεί οι μισθοί και οι αποδοχές, αυτό αναμένεται να οδηγήσει σε υψηλότερα ποσά.
Νέα φόρμουλα για την πρόωρη αφυπηρέτηση μετά την πρώτη πενταετία
Μετά την ολοκλήρωση της πενταετούς μεταβατικής περιόδου θα ισχύσει νέα φόρμουλα για τον υπολογισμό της σύνταξης όσων αφυπηρετούν πριν ή μετά το 65ο έτος. Η φόρμουλα θα είναι διαφορετική από τη σημερινή αναλογιστική μείωση και θα συνδέει το ύψος της σύνταξης με την ηλικία αφυπηρέτησης.
Για τους υφιστάμενους συνταξιούχους και για όσους αφυπηρετήσουν κατά την πρώτη πενταετία εφαρμογής της νέας νομοθεσίας, η αναλογιστική μείωση στη βασική σύνταξη θα περιοριστεί από 12% σε 7,5%.
Από τον έκτο χρόνο, τα στοιχεία του ασφαλιστικού λογαριασμού θα πολλαπλασιάζονται με συντελεστή 1,1 για αφυπηρέτηση στα 63, 1,2 στα 64, 1,3 στα 65, 1,4 στα 66 και 1,5 στα 67 χρόνια.
Το μοντέλο αυτό δημιουργεί αυξημένα κίνητρα για παραμονή στην εργασία μετά το 65ο έτος, εφόσον η παραμονή γίνεται εθελοντικά και ύστερα από συμφωνία με τον εργοδότη. Για εργασία μέχρι τα 67 θα συνεχίζονται οι εισφορές στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις από τον εργαζόμενο, τον εργοδότη και το κράτος. Όσοι παραμένουν περισσότερα χρόνια στην εργασία θα μπορούν, βάσει της νέας φόρμουλας, να λάβουν υψηλότερη σύνταξη.
Η μείωση της αναλογιστικής αποκοπής από 12% σε 7,5% θα εφαρμοστεί οριζόντια για όλους όσοι αφυπηρέτησαν ή θα αφυπηρετήσουν μεταξύ 63 και 65 ετών κατά την πενταετή μεταβατική περίοδο. Το μέτρο θα αφορά και υφιστάμενους συνταξιούχους που είχαν αφυπηρετήσει πρόωρα.
Η αλλαγή θα εφαρμοστεί από τον πρώτο χρόνο και δεν θα κατανεμηθεί σταδιακά σε βάθος πενταετίας, όπως οι γενικότερες αυξήσεις στις συντάξεις. Σύμφωνα με τον Υπουργό, οι αναλογιστικές μελέτες έδειξαν ότι, με βάση το συνολικό πακέτο, η μείωση μπορεί να περιοριστεί κατά 4,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Η μεγάλη εκκρεμότητα των Ταμείων Προνοίας
Το πιο ανοιχτό μέτωπο παραμένει ο δεύτερος πυλώνας. Το αν η συμμετοχή στα Ταμεία Προνοίας θα γίνει υποχρεωτική για όλους τους εργαζομένους βρίσκεται ακόμη σε διαβούλευση.
Οι εργοδοτικές οργανώσεις τάσσονται υπέρ της διατήρησης του σημερινού εθελοντικού συστήματος. Οι συντεχνίες, από την άλλη, υποστηρίζουν ότι η συμμετοχή πρέπει να καταστεί υποχρεωτική, ώστε να καλύπτονται όλοι οι εργαζόμενοι.
Σήμερα, Ταμείο Προνοίας καλύπτει περίπου το 25%-27% των εργαζομένων, κυρίως σε τομείς όπου η παροχή προβλέπεται μέσω συλλογικών συμβάσεων ή προσφέρεται εθελοντικά από επιχειρήσεις. Η Κυβέρνηση αναζητεί τη «χρυσή τομή» ανάμεσα στις δύο θέσεις.
Παραμένουν επίσης ανοικτά κρίσιμα ζητήματα: αν τα δικαιώματα θα μεταφέρονται από εργοδότη σε εργοδότη όταν ο εργαζόμενος αλλάζει δουλειά, αν θα επιτρέπεται η ανάληψη ή ο δανεισμός μέρους των αποταμιεύσεων κατά τη διάρκεια του εργασιακού βίου και αν το τελικό ποσό θα καταβάλλεται εφάπαξ ή σταδιακά κατά τη συνταξιοδότηση.
Σε περίπτωση που αποφασιστεί υποχρεωτική συμμετοχή, θα πρέπει να δημιουργηθούν θεσμοθετημένα Ταμεία Προνοίας στα οποία θα μπορούν να εντάσσονται αυτοτελώς εργαζόμενοι και μικρές επιχειρήσεις. Έτσι, δεν θα χρειάζεται κάθε επιχείρηση να δημιουργεί και να διαχειρίζεται το δικό της ταμείο.
Η Κυβέρνηση έχει ήδη θέσεις για τα ζητήματα αυτά, αναμένει όμως τις ολοκληρωμένες προτάσεις των κοινωνικών εταίρων. Στόχος είναι οι συζητήσεις για τον δεύτερο πυλώνα να προχωρήσουν μέχρι τον Οκτώβριο.
Ο Υπουργός τόνισε ότι η μεταρρύθμιση πρέπει να εξεταστεί ολιστικά και όχι μόνο μέσα από το πρίσμα των αυξήσεων. Η προηγούμενη μεγάλη μεταρρύθμιση έγινε το 1980, ενώ το νέο σχέδιο επιχειρεί να λάβει υπόψη τις σημερινές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και τις ανάγκες των επόμενων 40 ετών.
Παρά τις διαφορές εργοδοτών, εργαζομένων και συντεχνιών, ο Μαρίνος Μουσιούττας εξέφρασε αισιοδοξία ότι θα βρεθεί κοινό έδαφος. Το επόμενο διάστημα, με τη συζήτηση να περνά από τις επιτροπές στη Βουλή, θα δείξει αν το φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα για την 1η Ιανουαρίου 2027 μπορεί να τηρηθεί — και οι εξελίξεις στην υπόθεση των συντάξεων παραμένουν πλέον σε πλήρη εξέλιξη.