Ένα ποσοστό που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο καταγράφεται στην Κύπρο: το 39,9% των γυναικών που έχουν εργαστεί δηλώνει ότι έχει υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό είναι 32,5%.
Η εικόνα αποτυπώνεται σε ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS), το οποίο δημοσιεύτηκε την Πέμπτη. Και οι αριθμοί αποκαλύπτουν ότι η παρενόχληση δεν περιορίζεται μόνο στον φυσικό χώρο μιας επιχείρησης ή ενός γραφείου.
Στην Κύπρο, το 13,1% των γυναικών ανέφερε περιστατικό μέσω διαδικτυακών μέσων, ενώ το 37,5% έκανε λόγο για σεξουαλική παρενόχληση που δεν συνδεόταν με διαδικτυακά εργαλεία. Σε επίπεδο ΕΕ, τα αντίστοιχα ποσοστά ανέρχονται σε 7% και 31,9%.
Το ψηφιακό σκέλος προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία. Η EPRS συνδέει, μεταξύ άλλων, τη συχνότερη αναφορά περιστατικών από νεότερες γυναίκες με τη μεγαλύτερη έκθεσή τους σε ψηφιακές μορφές παρενόχλησης.
Οι ηλικίες 18-29 ετών καταγράφουν το υψηλότερο ποσοστό, με 41,6% των γυναικών να αναφέρουν ότι έχουν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία. Το ποσοστό μειώνεται στο 36% για τις ηλικίες 30-44, στο 27,6% για τις ηλικίες 45-64 και στο 19,9% για τις ηλικίες 65-74.
Ποιος βρίσκεται πίσω από αυτά τα περιστατικά; Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: στο 90% των περιπτώσεων οι δράστες ήταν άνδρες. Στο 58% ήταν συνάδελφοι των θυμάτων, ενώ στο 28% ήταν οι προϊστάμενοί τους.
Δεν πρόκειται, ωστόσο, μόνο για ανεπιθύμητη σεξουαλική προσοχή. Η έμφυλη παρενόχληση και βία στην εργασία εξακολουθούν να εμφανίζονται σε πολλές μορφές, από τον σεξισμό και τον εκφοβισμό μέχρι τις απειλές και την ψυχολογική πίεση.
Συνολικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σχεδόν μία στις τρεις γυναίκες αναφέρει ότι έχει βιώσει σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της. Σύμφωνα με τα στοιχεία ευρωπαϊκής έρευνας για την έμφυλη βία που παραθέτει η EPRS, το 12,8% των γυναικών είχε βιώσει τέτοιο περιστατικό κατά τα πέντε χρόνια πριν από την έρευνα, δηλαδή την περίοδο 2021-24, ενώ το ποσοστό για ολόκληρη τη ζωή έφτανε το 30,8%.
Οι αποκλίσεις ανάμεσα στα κράτη μέλη είναι μεγάλες. Ποσοστά άνω του 50% καταγράφηκαν στη Σουηδία, τη Φινλανδία, τη Σλοβακία και το Λουξεμβούργο, ενώ κάτω από 15% εμφανίζονται στην Πορτογαλία, τη Βουλγαρία και τη Λετονία.
Η EPRS, πάντως, προειδοποιεί ότι οι διαφορές αυτές δεν ερμηνεύονται μονοδιάστατα. Κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες, όπως και ο τρόπος με τον οποίο οι ερωτώμενοι αντιλαμβάνονται και αναγνωρίζουν ένα περιστατικό παρενόχλησης, μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά τα αποτελέσματα.
Η ευρύτερη εικόνα στους χώρους εργασίας παραμένει επίσης βαριά. Η Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας του 2024, που πραγματοποίησε η Eurofound, έδειξε ότι το 17% των εργαζομένων στην ΕΕ είχε υποστεί κάποια μορφή «δυσμενούς κοινωνικής συμπεριφοράς στην εργασία». Στην κατηγορία περιλαμβάνονται η σωματική, η σεξουαλική και η ψυχολογική βία, καθώς και η κακοποίηση.
Τα στοιχεία δείχνουν ακόμη ότι η σεξουαλική παρενόχληση, ο εκφοβισμός, η ταπεινωτική συμπεριφορά, η λεκτική κακοποίηση και η ανεπιθύμητη σεξουαλική προσοχή επηρεάζουν περισσότερο τις γυναίκες από τους άνδρες. Το πρόβλημα, επομένως, δεν αφορά ένα μεμονωμένο είδος συμπεριφοράς ούτε περιορίζεται σε μία μόνο χώρα.
Τι προβλέπεται σήμερα για την προστασία των εργαζομένων; Το ευρωπαϊκό πλαίσιο περιλαμβάνει νομοθετικά και μη νομοθετικά μέτρα. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ισότητα αντιμετωπίζει τη σεξουαλική παρενόχληση ως μορφή διάκρισης λόγω φύλου, ενώ η νομοθεσία για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία επιτρέπει την αντιμετώπισή της ως ψυχοκοινωνικού κινδύνου.
Παρά τα μέτρα αυτά, η προστασία δεν είναι ίδια σε όλα τα κράτη μέλη. Η EPRS επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές, ενώ τα υφιστάμενα συστήματα επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στον φυσικό χώρο εργασίας.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο κρίσιμα κενά. Κοινωνικοί εταίροι έχουν ζητήσει να διευρυνθεί η προστασία ώστε να καλύπτει την τηλεργασία, τις ψηφιακές επικοινωνίες, τη βία από τρίτους, αλλά και τις επιπτώσεις της ενδοοικογενειακής βίας στους εργαζομένους.
Ειδικά για την Κύπρο, η EPRS αναφέρει ότι η χώρα, όπως και η Ιρλανδία, έχει υιοθετήσει εθελοντικό κώδικα πρακτικής για τη σεξουαλική παρενόχληση. Η επιλογή αυτή εντάσσεται στις διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση της παρενόχλησης ως ψυχοκοινωνικού κινδύνου στην εργασία.
Παράλληλα, η Κύπρος συγκαταλέγεται στα 15 κράτη μέλη της ΕΕ που, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας τα οποία ήταν διαθέσιμα τον Ιούνιο του 2026, είχαν επικυρώσει τη Σύμβαση 190 για τη βία και την παρενόχληση στον κόσμο της εργασίας.
Η συζήτηση, όμως, δεν σταματά εδώ. Η νέα στρατηγική της ΕΕ για την ισότητα των φύλων 2026-2030 προβλέπει επιπλέον δράση για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία ως ψυχοκοινωνικού κινδύνου. Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και το ενδεχόμενο νομοθετικής παρέμβασης, ενώ εξετάζεται ενισχυμένη προστασία μέσω πιθανής αναθεώρησης της σχετικής οδηγίας για τον χώρο εργασίας.
Οι αριθμοί για την Κύπρο, οι διαφορές ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες και τα κενά στην προστασία δείχνουν ότι το ζήτημα παραμένει ανοιχτό και πιεστικό. Οι επόμενες κινήσεις σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.